Phát triển logistics, nâng sức cạnh tranh cho Khu kinh tế Đông Nam

Những năm gần đây, Nghệ An nổi lên là điểm đến hấp dẫn của các nhà đầu tư trong và ngoài nước. Đến nay, Khu kinh tế Đông Nam và các khu công nghiệp đã thu hút 339 dự án đầu tư, với tổng vốn đăng ký gần 199.000 tỷ đồng; trong đó, có 107 dự án FDI với tổng vốn 5,82 tỷ USD, 170 dự án đã đi vào hoạt động. Quy mô đầu tư tăng nhanh kéo theo nhu cầu vận chuyển nguyên liệu, linh kiện và xuất khẩu sản phẩm ngày càng lớn.

Riêng năm 2025, kim ngạch xuất, nhập khẩu của các doanh nghiệp trong Khu kinh tế Đông Nam và các khu công nghiệp đạt khoảng 5,8 tỷ USD, chiếm 72% tổng kim ngạch xuất khẩu toàn tỉnh. Đây là con số cho thấy vai trò ngày càng quan trọng của khu vực này đối với nền kinh tế Nghệ An, đồng thời, đặt ra yêu cầu cấp thiết về hạ tầng và dịch vụ logistics tương xứng.

Theo bà Lê Thị Hoàng Oanh - Giám đốc Công ty CP Tiếp vận Avina, với sự tập trung của nhiều doanh nghiệp FDI quy mô lớn, đặc biệt trong lĩnh vực điện tử, cơ khí chính xác, Khu kinh tế Đông Nam đang hình thành nguồn hàng ổn định, có khả năng dẫn dắt thị trường logistics. “Nếu được tổ chức kết nối hiệu quả, các doanh nghiệp hoàn toàn có thể liên kết, gom hàng theo tuyến, qua đó, mở các tuyến vận tải mới, giảm chi phí và nâng cao hiệu quả chuỗi cung ứng”, bà Oanh nhận định.

Tuy nhiên, thực tế hiện nay phần lớn hàng hóa xuất, nhập khẩu của doanh nghiệp Nghệ An vẫn phải vận chuyển qua các cảng Hải Phòng, Đà Nẵng hoặc TP. Hồ Chí Minh, khiến chi phí logistics tăng cao. Ông Nguyễn Xuân Trường - đại diện Công ty cổ phần Tập đoàn Thành Hưng cho biết, hiện khoảng 70% lượng hàng xuất khẩu tinh bột sắn của doanh nghiệp vẫn đi qua các cảng ngoài tỉnh, chỉ khoảng 30% thông qua Cảng Cửa Lò. Cảng Cửa Lò có nhiều lợi thế, nhưng cần cải thiện thời gian chờ, tăng tốc độ quay đầu xe và nâng cao tần suất chuyến tàu để doanh nghiệp yên tâm chuyển dịch hàng hóa.

Tương tự, bà Phạm Thị Thu Hoài - Trưởng phòng Xuất, nhập khẩu Công ty Luxshare Nghệ An cho biết, khối lượng hàng hóa xuất, nhập khẩu giữa Việt Nam và Trung Quốc của doanh nghiệp khoảng 380.000 tấn/năm. Tuy nhiên, tần suất tàu tại Cảng Cửa Lò còn hạn chế, chưa đáp ứng nhu cầu. Nếu dịch vụ được nâng cấp, doanh nghiệp sẵn sàng chuyển dịch luồng hàng về cảng địa phương để giảm chi phí vận chuyển.

Thực tế cho thấy, nhu cầu logistics tại Khu kinh tế Đông Nam đang tăng nhanh nhưng hệ thống dịch vụ vẫn chưa theo kịp. Nhiều doanh nghiệp may mặc, điện tử, cơ khí cho biết, vẫn phải vận chuyển hàng ra các cảng xa, làm tăng chi phí từ 10-20% so với vận chuyển tại chỗ. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến lợi nhuận doanh nghiệp mà còn làm giảm sức cạnh tranh của môi trường đầu tư. Không phải ngẫu nhiên mà tại nhiều diễn đàn xúc tiến đầu tư, chất lượng dịch vụ logistics luôn được xem là một trong những “điểm nghẽn” của Nghệ An. Các chuyên gia cho rằng, nhà đầu tư FDI khi lựa chọn địa điểm luôn đặc biệt quan tâm đến khả năng kết nối logistics, bởi đây là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí sản xuất và tốc độ giao hàng.

“Đòn bẩy” nâng cao năng lực cạnh tranh

Nhận diện rõ vai trò của logistics, tỉnh đã xây dựng Đề án “Phát triển tỉnh Nghệ An trở thành trung tâm logistics của vùng Bắc Trung Bộ đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045”. Mục tiêu đưa Nghệ An trở thành cửa ngõ xuất, nhập khẩu của khu vực, hạt nhân của mạng lưới logistics đa phương thức, trong đó, Khu kinh tế Đông Nam là trung tâm.

Theo dự thảo Đề án, giai đoạn 2026-2030, Nghệ An phấn đấu hoàn thiện trên 80% hạ tầng logistics, giảm 15-20% chi phí logistics nội tỉnh và hình thành ít nhất 1 trung tâm logistics hạng II cấp vùng tại Khu kinh tế Đông Nam. Các dự án ưu tiên gồm nâng cấp luồng hàng hải Cảng Cửa Lò, xây dựng Cảng nước sâu Cửa Lò, phát triển các tuyến đường kết nối 6-8 làn xe, hình thành các trung tâm logistics vệ tinh tại VSIP, Nghĩa Đàn và khu vực cửa khẩu.

Đồng quan điểm về vai trò “đòn bẩy” của logistics, ông Nguyễn Mạnh Lợi - Phó trưởng Ban Quản lý Khu kinh tế Đông Nam Nghệ An nhấn mạnh, Nghệ An hội tụ đầy đủ điều kiện để trở thành trung tâm logistics của vùng Bắc Trung Bộ, từ vị trí chiến lược, hệ thống giao thông đa phương thức đến nguồn hàng dồi dào từ khu kinh tế và các khu công nghiệp.

“

Logistics không chỉ là khâu lưu trữ, trung chuyển hàng hóa mà còn là mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu, kết nối trực tiếp với khu công nghiệp, cảng biển và các tuyến giao thông chiến lược. Khi hệ thống này vận hành hiệu quả sẽ giúp doanh nghiệp tối ưu chi phí, nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững”

Ông Nguyễn Mạnh Lợi - Phó trưởng Ban Quản lý Khu kinh tế Đông Nam Nghệ An

Song song với định hướng của tỉnh, các doanh nghiệp logistics cũng chủ động đầu tư hạ tầng và dịch vụ. Ông Bùi Kiều Hưng - Tổng Giám đốc Công ty CP Cảng Nghệ Tĩnh cho biết: Doanh nghiệp đã đầu tư mạnh vào hệ thống bến cảng, kho bãi và trang thiết bị hiện đại. Chúng tôi không chỉ dừng ở vai trò bốc xếp hàng hóa mà hướng tới trở thành trung tâm điều phối chuỗi cung ứng logistics tích hợp, giúp tối ưu chi phí và rút ngắn thời gian vận chuyển cho doanh nghiệp.

Theo ông Hưng, Cảng Nghệ Tĩnh hiện là doanh nghiệp cảng biển duy nhất khu vực Bắc Trung Bộ có thể tiếp nhận đầy đủ cả tàu container nội địa và quốc tế. Cảng đang mở rộng các dịch vụ từ bốc xếp, lưu kho, vận chuyển nội địa, thủ tục hải quan đến logistics trọn gói. Mục tiêu là xây dựng chuỗi dịch vụ đồng bộ, giúp doanh nghiệp xuất, nhập khẩu tại Khu kinh tế Đông Nam giảm chi phí và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Mới đây, tại tọa đàm phát triển logistics và chuỗi cung ứng trong Khu kinh tế Đông Nam, nhiều doanh nghiệp cho rằng, việc hình thành hệ sinh thái logistics đồng bộ cần sự liên kết chặt chẽ giữa doanh nghiệp sản xuất, doanh nghiệp logistics và cơ quan quản lý. Việc ưu tiên sử dụng dịch vụ logistics trong tỉnh sẽ giúp tạo nguồn hàng ổn định, mở tuyến vận tải container quốc tế trực tiếp, qua đó, giảm phụ thuộc vào các cảng ngoài tỉnh. Bên cạnh đó, các đơn vị logistics cần chuyển từ cung cấp dịch vụ đơn lẻ sang giải pháp tổng thể, tư vấn tối ưu chuỗi cung ứng cho doanh nghiệp. Khi các doanh nghiệp cùng gom hàng theo tuyến, lượng container đủ lớn sẽ giúp mở tuyến tàu cố định, giảm chi phí vận chuyển.

Có thể thấy, phát triển logistics không chỉ là yêu cầu tất yếu mà còn là “mắt xích” quyết định năng lực cạnh tranh của Khu kinh tế Đông Nam. Khi hệ sinh thái logistics được hoàn thiện, hàng hóa sẽ lưu thông thuận lợi, chi phí giảm, thời gian giao hàng rút ngắn, qua đó, nâng cao sức hấp dẫn đầu tư. Để hiện thực hóa mục tiêu này, lãnh đạo Ban Quản lý Khu kinh tế Đông Nam cho rằng, cần sự vào cuộc đồng bộ của các chủ thể trong chuỗi.

Trong đó, doanh nghiệp cần tăng cường liên kết, ưu tiên sử dụng dịch vụ logistics nội tỉnh để tạo nguồn hàng ổn định; các đơn vị cung ứng dịch vụ phải chủ động nắm bắt nhu cầu, cung cấp giải pháp tổng thể thay vì dịch vụ đơn lẻ.